We beginnen met het goede nieuws: meer biodiversiteit in je tuin krijgen is helemaal niet zo moeilijk als je misschien denkt. Het is vooral een kwestie van iets minder opruimen en genoeg te variëren in de beplanting.
Je hoeft dus niet meteen de wildste plannen te bedenken om je hele tuin opnieuw aan te leggen. Al is hier en daar een wild hoekje zeker een goed idee voor meer biodiversiteit. Zulke kleine ingrepen maken zelfs het grootste verschil. Een stapel takken, een waterschaal of een hoekje met wat langer gras vormen voor heel wat dieren een perfecte schuilplaats. Voeg daar nog wat (inheemse) bloeiende planten aan toe en je zal zien dat de tuin als vanzelf begint te barsten van het leven.
Minder opruimen, meer biodiversiteit
We zijn jarenlang gewend geraakt aan nette tuinen met perfect gemaaide grasmatten en strakke borders. Maar voor veel dieren en insecten zijn zulke tuinen eigenlijk vrij onleefbaar. Biodiversiteit begint net bij variatie, beschutting en natuurlijke hoekjes waar leven kan ontstaan.
Het mag wat wilder in de tuin
Een houtstapel of takkenril lijkt misschien rommelig, maar vormt een ideale schuilplaats voor insecten, spinnen, egels en andere kleine dieren. Ook snoeiafval en bladeren die in de herfst blijven liggen, zijn ontzettend waardevol voor de biodiversiteit. Ze beschermen de bodem én bieden plekjes voor nuttige insecten om te overwinteren. En knip niet alle uitgebloeide bloemen genadeloos af voor de winter komt. De zaaddozen zijn een nuttige voedselbron voor vogels en uitgebloeide bloemhoofdjes of holle stelen zijn geknipte schuilplaatsen voor insecten. Bovendien vormen veel van die planten mooie wintersilhouetten die de tuin iets minder leeg laten ogen in het stilste seizoen.
Kortom, om biodiversiteit naar je tuin te brengen, hoef je die heus niet volledig te laten verwilderen. Vaak maakt één wilder hoekje al een groot verschil. Als je dat toch te rommelig vindt, kies dan een plekje dat meer verborgen ligt, bijvoorbeeld achter het tuinhuis of in een hoek van de moestuin.
Help solitaire bijen
Biodiversiteit in de tuin draait niet alleen om meer groen, maar ook om het ondersteunen van de vele kleine dieren die daarin een cruciale rol spelen.
Wanneer we aan bijen denken, denken we meestal aan honingbijen. Maar wist je dat er in België en Nederland honderden soorten solitaire bijen leven? Die kleine bestuivers leven alleen, zijn niet agressief en spelen een belangrijke rol in de bestuiving van bloemen, fruit en groenten.
Hoe maak je de tuin aantrekkelijk voor solitaire bijen?
Solitaire bijen hebben vooral nood aan voedsel en nestgelegenheid. Door te kiezen voor inheemse bloemen en planten zorg je voor nectar en pollen gedurende het hele seizoen. Denk aan wilde marjolein, knoopkruid of duizendblad.
Daarnaast help je solitaire bijen door holle stengels te laten staan of een bijenhotel op te hangen op een zonnige plek. Ook kale zand- en aardeplekjes in de tuin zijn belangrijk, omdat heel wat solitaire bijensoorten daarin tunneltjes graven om hun nest te maken.
En dan nog iets wat wij erg vanzelfsprekend vinden, maar dat sommige mensen toch nog te vaak doen in de tuin: gebruik geen pesticiden. Die verstoren het natuurlijke evenwicht in je tuin en staan haaks tegenover het principe van biodiversiteit. Ze doden niet alleen de schadelijke insecten die je weg wil, maar ook nuttige soorten zoals bijen, vlinders en lieveheersbeestjes. Bovendien kunnen pesticiden schadelijk zijn voor egels, vogels, kikkers en andere dieren die net helpen om je tuin gezond te houden.
Maak van je tuin een veilige schuilplek voor dieren
Veel kleine dieren vinden steeds moeilijker een veilige plek om te schuilen. Met onze tuinen kunnen we daarin een belangrijke rol spelen. Egels, kikkers en padden helpen ons omgekeerd om de tuin gezond te houden doordat ze slakken en insecten eten.
Door meer variatie in je tuin toe te laten, zowel qua plantenkeuze als verschillende hoekjes met water of snoeiafval of dichte struiken, ontstaat vanzelf een plek waar dieren zich veilig voelen. En net die biodiversiteit zorgt voor een sterker natuurlijk evenwicht in je tuin.
Egels bijvoorbeeld houden van beschutte plekjes waar ze kunnen rusten of overwinteren. Een hoop bladeren, een houtstapel of dichte beplanting zijn daarvoor ideaal. Zorg ook voor kleine doorgangen in afsluitingen zodat egels zich vrij kunnen verplaatsen tussen tuinen. Knip daarvoor hier en daar een stukje draad open.
Kikkers en padden voelen zich dan weer thuis in vochtige hoekjes met schaduw en water. Een kleine natuurlijke vijver of zelfs een eenvoudige waterschaal kan al leven aantrekken. Bijen en insecten komen ervan drinken, vogels wassen zich erin, padden leven erin.
Vogels houden van dichte struiken, hagen en bomen als veilige nest- en schuilplaatsen, terwijl uitgebloeide bloemen en zaaddragende planten in de herfst en winter een natuurlijke voedselbron vormen. Een waterplekje of vogelbadje geeft vogels de gelegenheid om te drinken en badderen, zeker tijdens warme of droge periodes. Hoe natuurlijker en gevarieerder je tuin is en hoe meer biodiversiteit je hebt, hoe groter de kans dat vogels zich er thuis voelen.
Inheemse planten als basis voor een biodiverse tuin
Inheemse planten zijn planten die van nature in onze regio voorkomen. Ze zijn perfect aangepast aan het lokale klimaat én vormen een belangrijke voedselbron voor insecten en andere dieren. Veel bijen, vlinders en rupsen zijn daarnaast afhankelijk van specifieke plantensoorten voor hun voortplanting, omdat ze enkel daarop hun eitjes kunnen leggen. We noemen dat "waardplanten". Veel inheemse soorten zijn waardplanten, dus door die aan te planten, help je rechtstreeks de biodiversiteit in je tuin versterken.
Inheemse planten zijn bovendien vaak sterker, beter bestand tegen droogte en eenvoudiger in onderhoud. Combineer verschillende hoogtes en bloeiperiodes om het hele jaar door leven in je tuin te brengen. Zelfs een kleine border met inheemse bloemen kan al een groot verschil maken voor de biodiversiteit in je tuin.
Lees ook deze artikels
Biodiversiteit creëer je stap voor stap
Een biodiverse tuin hoeft niet groot of perfect te zijn. Het gaat vooral over de keuzes die je maakt. Laat een hoekje wat wilder worden, plant extra bloemen voor bijen of geef dieren een plek om te schuilen.
Checklist voor meer biodiversiteit
Laat een hoekje in de tuin verwilderen.
Plant inheemse soorten. Zelfs een kleine border helpt al!
Voorzie water.
Gebruik geen pesticiden.
Maak een houtstapel of laat een hoopje snoeiafval liggen.
Kies planten met een lange bloeiperiode.
Laat uitgebloeide bloemen staan.
Elke tuin, hoe klein ook, kan bijdragen aan meer natuur en biodiversiteit in de omgeving. En vaak krijg je daarvoor veel terug: meer vogels, vlinders, bijen en een tuin die leeft doorheen alle seizoenen. En door de natuur wat meer ruimte te geven, creëer je niet alleen een gezondere tuin, maar ook een plek waar je zelf meer rust ervaart.
