Een border met vaste planten aanleggen is een beetje zoals een huis inrichten: je kan het simpel houden met de basics, of je kan er een project van maken waar je jaren plezier aan beleeft. Het verschil is dat je meubels niet groter worden en je sofa geen bloemen krijgt in juni. Een goed aangelegde border evolueert, wordt mooier met de jaren en vraagt minder onderhoud dan je denkt. Maar er komt wel wat voorbereiding bij kijken voor je aan de slag kunt.

Voor we beginnen: wat zijn vaste planten eigenlijk? Het zijn planten die meerjarig zijn en elk jaar terugkomen. Je plant ze één keer en als je het goed doet, heb je er jaren plezier van. In tegenstelling tot eenjarigen zoals cosmos of zonnebloemen, die je elk jaar opnieuw moet zaaien en planten, komen vaste planten in het voorjaar vanzelf weer uit de grond. Sommige sterven bovengronds af in de winter, andere blijven groen. Maar het punt is: je investeert één keer en daarna doe je vooral onderhoud.

Het voordeel is duidelijk: minder werk, minder kosten op lange termijn, en vaak leukere planten dan die standaard zomerbloemen die iedereen heeft. Vaste planten hebben karakter, ze veranderen door het seizoen, en als je het slim aanpakt heb je van maart tot oktober bloei in je border. Dat vraagt wel wat planning, maar daar komen we zo op terug.

De eerste vraag die je jezelf moet stellen is: waar komt de border? Klinkt voor de hand liggend, maar de locatie bepaalt alles. Hoeveel zon krijgt die plek? Volle zon, halfschaduw, of ligt het onder die grote boom waar nooit licht komt? Is de grond kletsnat na elke regenbui of juist kurkdroog? Deze vragen bepalen welke planten je kan gebruiken.

Een vuistregel: de meeste vaste planten houden van zon. Zes uur zon per dag is ideaal. Minder kan ook, maar dan moet je specifiek kiezen voor planten die met schaduw om kunnen gaan. En nee, je kan niet gewoon je favoriete planten in de schaduw planten en hopen dat het goed komt. Dat eindigt in teleurgestelde planten die languit groeien, op zoek naar licht.

De grond is net zo belangrijk. Onze tuingrond gaat van zwaar en nat tot zanderig en droog. Vaste planten willen meestal een redelijk vruchtbare, goed doorlatende grond. Als je grond keihard wordt bij droogte of een modderlaag bij regen, moet je daar iets aan doen. Kies voor een dikke laag compost. Haal ook vooraf onkruiden weg, dat maakt de boel overzichtelijker.

Hier gaat het bij de meeste mensen mis: ze zien mooie planten in het tuincentrum, kopen impulsief en bedenken pas thuis waar het allemaal moet staan. Resultaat: een rommelige border zonder structuur, waar alles door elkaar groeit. Begin met een plan, al is het maar een ruwe schets op een blad papier. Denk inlagen. Hoge planten achteraan of in het midden als het een vrijstaande border is, middelhoge planten in het midden, lage planten vooraan. Denk ook in bloeitijd. Je wilt niet dat alles in juni bloeit en de rest van het jaar een groene massa is. Spreid je bloei over het seizoen. Vroege bloeiers zoals Bergenia en Helleborus voor het vroege voorjaar, zomerbloeiers zoals Echinacea of Agastache, en late bloeiers zoals herfstanemonen, asters en sedum voor het najaar. Dat vraagt wat research, maar het maakt het verschil tussen een border die één maand spectaculair is en een border die het hele seizoen interessant blijft.

Herhaling geeft rust. Gebruik dezelfde planten op meerdere plekken in je borders. Drie planten van dezelfde soort hebben meer impact dan negen totaal verschillende planten. Je oog heeft houvast, de border oogt dan rustiger en professioneler. 

Weet je echt niet hoe je moet beginnen? Wij bieden tegenwoordig ook borderpakketten aan. Dat zijn samengestelde sets van vaste planten die bij elkaar passen qua kleur, hoogte en bloeitijd. Perfect als je geen ervaring hebt met welke planten goed combineren. Wij hebben alles al uitgezocht, je hoeft alleen nog te planten.

Alle borderpakketten worden samengesteld door tuinontwerper Angelo Dorny. Zijn grootste inspiratie zijn de Engelse cottage tuinen, waar plantencombinaties van een erg hoog niveau zijn. Hij houdt van biodiversiteit en structuur in de border: de basis van een goed plan. 

Natuurlijk kun je ook je eigen planten samenstellen uit ons assortiment. We hebben een breed aanbod aan vaste planten, van klassiekers tot bijzondere soorten die je niet overal vindt. Het voordeel van los kopen is dat je precies kan krijgen wat je wil en je border helemaal naar eigen smaak kan inrichten.

Je hebt je border voorbereid, je plan ligt klaar, je planten zijn bezorgd: nu kan het plantplezier beginnen. Begin met je planten nog in de pot uit te zetten op de plek waar ze moeten komen. Je kan nu nog schuiven, afstanden controleren en zien of het plaatje klopt. Pas als je tevreden bent, begin je met planten. Graaf voor elke plant een gat dat ruim genoeg is. De diepte moet zo zijn dat de bovenkant van de kluit gelijk komt met het aardoppervlak, niet dieper en niet hoger. Planten die te diep zitten rotten bij de basis, planten die te hoog zitten drogen uit. Maak het plantgat dicht en druk lichtjes aan.

Water geven na het planten is cruciaal. De grond moet nat zijn tot op de diepte van de wortels. In de eerste weken na planten is regelmatig water geven belangrijk, vooral bij droog weer. Later, als de planten ingeworteld zijn, kunnen de meeste vaste planten best wel wat hebben.

Plantafstanden zijn belangrijker dan je denkt. Te dicht op elkaar betekent onderlinge concurrentie, te ver uit elkaar betekent dat het jaren duurt voordat de border een vol effect krijgt en snel bedolven raakt onder onkruiden.

Als alles geplant is, komt de finishing touch: mulchen. Breng een laag van vijf tot zeven centimeter compost, fijne boomschors of gehakseld hout aan tussen de planten. Dat heeft veel voordelen: het onderdrukt onkruid, het houdt vocht in de grond, het beschermt wortels tegen vorst in de winter en tegen hitte in de zomer, en laat ons eerlijk zijn: het oogt netjes. Bovendien breekt organische mulch langzaam af en verbetert het de grondstructuur. 

Een border met vaste planten vraagt onderhoud, maar minder dan de meeste mensen denken. In het voorjaar, als de planten uitlopen, verwijder je de resten van vorig jaar. Sommigen doen dat in de herfst, maar veel vaste planten bieden interessante structuur in de winter en hun zaaddozen zijn voedsel voor vogels. Laat ze dus lekker staan tot het voorjaar.

Af en toe wieden zal vooral in het eerste jaar een herhaaldelijk klusje worden. Al valt dat best goed mee als je goed mulcht. Water geven is, eenmaal de planten goed ingeworteld zijn, niet nodig.

Uitgebloeide bloemen verwijderen ziet er netter uit en stimuleert vaak nabloei. Sommige planten zoals ridderspoor en Nepeta bloeien zelfs een tweede keer als je de uitgebloeide stelen wegknipt. Hoge planten die omvallen bij hevige wind kan je ondersteunen met wat bamboestokken of speciale plantensteunen. Daarnaast moeten sommige planten om de 3 jaar gedeeld worden. Als een plant te groot wordt en in het midden kaal wordt, graaf je hem op in het voorjaar, hak je hem in stukken en plant je de buitenste, gezonde delen opnieuw. Dat lijkt drastisch, maar vaste planten vinden het prima, het verjongt ze zelfs.

De grootste fout is ongeduldig zijn. Het duurt makkelijk 2 tot 3 jaar voordat een border volwassen oogt. Geef je planten de tijd om te groeien en hun wortels in de grond uit te zetten. Beter een goede start, dan planten die het nooit echt goed doen. En natuurlijk: zet de juiste plant op de juiste plek. Zet geen planten die geen zon kunnen verdragen op het warmste en zonnigste plekje. Dat loopt nooit goed af.

Een border aanleggen met vaste planten is een project dat misschien erg heftig lijkt, maar met de juiste handvatten best haalbaar is. Begin met goede voorbereiding van de grond, kies planten die passen bij je locatie of ga voor een borderpakket als je het simpel wil houden, plant met de juiste afstanden en mulch als je klaar bent. Het eerste jaar vraagt wat aandacht, maar daarna wordt het alleen maar makkelijker en mooier. Een korte grasmat vraagt ook veel aandacht, dus dan is de keuze snel gemaakt. Toch?