Bijen doen ons meestal automatisch aan honingbijen denken, en aan grote bijenkasten vol zoemende werksters. Maar wist je dat het grootste deel van de bijensoorten in België en Nederland eigenlijk solitaire bijen zijn? Zij leven niet in grote kolonies, maar trekken in hun eentje door onze tuinen en natuur op zoek naar nectar, pollen en een veilige nestplek.
Veel insecten hebben het vandaag echter moeilijk door verharding, pesticiden en het verdwijnen van natuurlijke schuilplaatsen. Nochtans zijn zeker onze solitaire bijen ontzettend belangrijk voor de natuur, biodiversiteit én voedselvoorziening. Tijdens de Week van de Bij zetten we onze bestuivers daarom extra in de kijker. Met onze tips kan je ook in je eigen tuin al een groot verschil maken.
Honingbijen versus solitaire bijen
Honingbijen leven samen in grote kolonies met één koningin en duizenden werkbijen. Dat beeld kennen we allemaal uit de kinderboekjes en de lessen op school vroeger. Solitaire bijen daarentegen doen het helemaal anders. Zij leven alleen en bouwen hun nest zonder hulp van andere bijen.
Dat maakt hen niet minder belangrijk voor onze natuur, integendeel. Solitaire bijen zijn ongelooflijk efficiënte bestuivers en spelen een grote rol in onze biodiversiteit. Bovendien zijn ze erg zachtaardig en steken ze bijna nooit.
Veel solitaire bijen nestelen zich in kleine gaatjes, holle stengels, kiertjes in hout of open zandgrond. Een té nette tuin maakt het voor hen moeilijk om geschikte plekjes te vinden. Dat is meteen onze eerste tip: ruim wat minder op in de tuin. Het is goed voor de diertjes en je bespaart jezelf er tijd en werk mee.
Enkele bijzondere inheemse bijensoorten
#1 Solitaire bijen: de metselbij
De rosse metselbij is een van de bekendste solitaire bijen in België en Nederland. Je ziet haar vaak rond bijenhotels cirkelen of in kleine openingen kruipen in stenen of hout. Ze is een uitstekende bestuiver en volledig ongevaarlijk.
#2 Solitaire bijen: de behangersbij
We blijven in de bouwsector hangen, want na de metselbij is ook de behangersbij een inheemse, solitaire soort. Ze knipt als het ware kleine stukjes uit bladeren waarmee ze haar nest bouwt. Het is een fascinerend voorbeeld van hoe inventief de natuur kan zijn. Hoewel ze vroeger vaker in Wallonië gespot werd, zien we de behangersbij nu ook weer opduiken in Vlaanderen en zelfs in Nederland.
#3 Solitaire bijen: de lathyrusbij
Nog een verrassende soort onder de solitaire bijen is de lathyrusbij. Zoals haar naam doet vermoeden, heeft ze Lathyrus of reukerwten nodig als stuifmeelbron. Lathyrus is erg gemakkelijk zelf te zaaien en produceert een heel seizoen geweldig ruikende bloemen in de mooiste kleuren.
#4 Solitaire bijen: de aardhommel
Ook hommels behoren tot de bijenfamilie. De aardhommel komt vaker voor dan je denkt in onze tuinen. Ze heeft een pluizig lichaam en zoemt gezellig luid. Ze maakt haar nest in de grond, dus zodra je die een klein beetje bewerkt, kan het zijn dat er zulke aardhommels op afkomen. In tegenstelling tot solitaire bijen leeft die soort wel in kleine kolonies en kan je ze om beurten in en uit hun grondnestjes zien klauteren. Aardhommels zijn tuk op dovenetel en wilg, soorten die vroeg in de lente voedsel bieden.
#5 Solitaire bijen: de zandbij
Ook zandbijen maken hun nest in de grond. Een klein open stukje aarde (liefst losse zandgrond) in je tuin kan al een waardevolle nestplek zijn. Ze leven graag bij elkaar in de buurt, maar het zijn op zich ook solitaire bijen.
Hoe kan jij solitaire bijen helpen?
Je hoeft geen spectaculaire, wilde tuin te hebben om solitaire bijen te helpen. Zelfs kleine aanpassingen maken echt al een wereld van verschil.
Natuurlijke hoekjes zijn erg belangrijk. Denk aan houtstapeltjes, oude takken, kale zandplekjes of een stukje tuin dat wat minder strak onderhouden wordt.
Ga voor variatie: van een tuin met alleen maar enkele siergrassen en een gemillimeterd gazon worden solitaire bijen niet blij. (Wij eigenlijk ook niet.) Combineer planten van verschillende hoogtes en bloeiperiodes tot een levendig geheel dat nuttig is voor bestuivers.
Bloemen zijn de voedselbron bij uitstek. Kies bij voorkeur voor inheemse planten die rijk zijn aan nectar en pollen. Door verschillende soorten te combineren die bloeien van het voorjaar tot het najaar, zorg je ervoor dat solitaire bijen bijna het hele seizoen voedsel kunnen vinden.
Plant meer inheemse planten om onze inheemse bijen te helpen. Waarom is dat zo cruciaal? Omdat solitaire bijen waardplanten nodig hebben om zich voort te planten. Dat zijn specifieke, inheemse soorten waarop zij evolutionair afgestemd zijn.
Vergeet de bloembollen niet! Enkelbloemige soorten, zoals bijvoorbeeld botanische tulpen en krokussen, vormen voor solitaire bijen een cruciale voedselbron als een van de eerste bloeiers in het voorjaar.
Laat uitgebloeide planten en holle stengels staan tijdens de winter. Veel solitaire bijen gebruiken die om in te nestelen. Ook een bijenhotel op een zonnige plek kan extra nestgelegenheid bieden.
Zeg doei tegen verharding! Solitaire bijen zoals de aardhommel of zandbij maken hun nesten in de grond. Daarvoor moeten ze natuurlijk in die bodem geraken en dat lukt niet zolang wij alles blijven verharden. Bovendien is een ontharde tuin een pak beter voor de waterhuishouding van je tuin.
Klein begonnen is ook al gewonnen. Bloeiende planten kan je ook voorzien op een terras of balkon. En zelfs wie geen tuin heeft, kan een geveltuin of groen dak overwegen. Het zijn alternatieve manieren om bestuivers alsnog van voedsel en schuilplekjes te voorzien.
En dan nog iets wat wij erg vanzelfsprekend vinden, maar dat sommige mensen toch nog te vaak doen in de tuin: gebruik geen pesticiden. Die verstoren het natuurlijke evenwicht in je tuin. Ze doden niet alleen schadelijke insecten, maar ook nuttige soorten zoals bijen, vlinders en lieveheersbeestjes. Bovendien kunnen pesticiden schadelijk zijn voor vogels en andere dieren die net helpen om je tuin gezond te houden.
Biodiversiteit begint in je tuin
Wilde bijen zijn onmisbaar in een gezonde tuin. Bestuivers vormen een belangrijke schakel in onze biodiversiteit en zeker solitaire bijen verdienen een beetje hulp en moeite van ons.
Door meer variatie toe te laten in je tuin, zowel in plantenkeuze als qua natuurlijke hoekjes en schuilplaatsen, creëer je een plek waar niet alleen solitaire bijen, maar ook vlinders, vogels en andere dieren zich thuis voelen. Zelfs een kleine stadstuin of balkon kan al een belangrijke tussenstop zijn voor onze bestuivers.
